جیران واقعی کیست؟ داستان زندگی همسر محبوب ناصرالدین شاه در سریال «جیران»

جیران واقعی کیست؟ داستان زندگی همسر محبوب ناصرالدین شاه در سریال «جیران»

سریال جیران جدیدترین اثر حسن فتحی که ماه هاست پخش آن از شبکه نمایش خانگی آغاز شده و فراز و نشیب های زیادی داشته است، سریالی که به سرعت بینندگان زیادی پیدا کرد. اما برای بسیاری از دنبال کنندگان این عاشقانه ی تاریخی این سؤال مطرح شده که آیا این سریال داستان واقعی جیران است؟ داستان جیران در واقعیت چیست و شخصیت جیران زاییده ی تخیل نویسندگان آن است یا واقعاً وجود داشته و آنطور که در سریال می بینیم قلب ناصرالدین شاه قاجار را به تسخیر خود درآورد و به سوگلی حرمسرای او بدل شد؟

خواجه ها چه کسانی بودند و چه قدرتی در دربار پادشاهان قاجار داشتند؟

سکانس جنجالی عادت ماهانه در سریال جیران + ویدئو

داستان واقعی جیران
پریناز ایزدیار در نقش جیران در سریال «جیران»

در مورد داستان واقعی سریال جیران باید گفت که شخصیت جیران یا همان خدیجه تجریشی و ماجرای ازدواجش با ناصرالدین شاه واقعی است اما روایات مختلفی درباره ی جزئیات زندگی او وجود دارد که نمی توان با اطمینان درباره ی صحت آن ها نظر داد.  گرچه عکس هایی منتسب به جیران واقعی در فضای مجازی انتشار یافته، حقیقت آن است که جز نقاشی ای از جیران که به دست ناصرالدین شاه ترسیم شده، تصویر موثقی از جیران واقعی وجود ندارد.

ناصرالدین شاه قاجار، جدای از اینکه به عکاسی علاقمند بود و گهگاه از زنان حرمسرا عکس می‌ گرفت، از زمان ولیعهدی در نقاشی هم دستی داشت. برخی از نقاشی‌ های او توسط دویچه‌وله منتشر شده که در حاشیه نویسی یکی از آن ها نام جیران به چشم می خورد.

ناصرالدین شاه پس از کشیدن این نقاشی در حاشیه ی آن نوشته است: «۱۲۶۵، جیران هم بود، خاتون جان هم بود، غلامحسین‌ خان هم تازه از عزای مادرش آمده بود با شال خلعتی کشیده.»

داستان واقعی جیران
نقاشی ناصرالدین شاه از جیران

جیران خاتون واقعی

جیران خاتون واقعی دختری به نام خدیجه تجریشی دختر باغبان و نجاری به نام محمدعلی تجریشی از اهالی قریه کوهسار تجریش در نزدیکی شمیران تهران بود. جیران خاتون واقعی پس از آنکه به همسری ناصرالدین شاه قاجار درآمد به دلیل چشمان بزرگش از سوی شاه، جیران لقب گرفت. جیران واژه ای ترکی و به معنای غزال (آهو) است.

پس از ازدواج جیران با ناصرالدین شاه، برادران و پدر وی به سرعت صاحب شغل و مقامی در دربار شدند. محمدعلی تجریشی به حکومت قریه تجریش منصوب شد و برادر جیران، اسدالله خان در زمره فراشان خلوت شاه درآمد و بعدها که بر میزان محبوبیت خواهرش افزوده شد، به پیشخدمتی خاصه ارتقاء یافت.

داستان واقعی جیران

ماجرای آشنایی ناصرالدین شاه و جیران

در داستان واقعی جیران ، در مورد نحوه ی آشنایی ناصرالدین‌ شاه و جیران روایات مختلفی وجود دارد.

در کتاب اعلم‌ السلطنه (تقی‌ دانشور) در مورد داستان واقعی جیران و نحوه ی ملاقات ناصرالدین‌ شاه با جیران چنین آمده است: «جیران ابتدا به جهت فراگرفتن رقص و آواز به حرمسرای شاهی آورده شد و نخستین‌ بار ناصرالدین‌ شاه او را اندکی پس از قتل امیرکبیر در جمع ملازمان مهدعلیا دید و همان‌ جا به او دل بست.»

داستان واقعی جیران

در روایت دیگری مونس الدوله که ندیمه و کنیز انیس الدوله (همسر و سوگلی ناصرالدین‌ شاه بعد از جیران) اولین دیدار ناصرالدین‌ شاه و جیران واقعی را اینگونه شرح می‌ دهد: «شاه که در حین تفرج، زیر درخت توتی به جمعی از دختران که جیران نیز میان آن‌ ها بود برخورده بود، فریفته ی چشمان درشت و سیاه او شد و ملازمان خود را فرستاد تا از نام و نشانش سؤال کنند و پدرش را بیابند. ناصرالدین‌ شاه آنقدر آنجا منتظر ایستاد تا خواجه‌ ها و پیشخدمت‌ ها آمدند و خبر آوردند که اسم او خدیجه است و اسم پدرش هم میرزا محمدعلی. دیگر کار تمام بود و به حکم قبله عالم، جیران را از درخت پائین آوردند و پیش خانم‌ های اندرون بردند. رختش را عوض کردند، حمامش بردند و ملاباشی او را نود و نه سال برای ناصرالدین‌ شاه صیغه کرد.»

سارای گرجی واقعی کیست؟ خدمتکار سریال «جیران» که تبدیل به ملکه ای قدرتمند شد

داستان واقعی جیران

اما حسین لعل در کتاب «قبله عالم» داستان واقعی جیران را کاملاً متفاوت از دیگران نقل می‌ کند. او نوشته است که ناصرالدین‌ شاه در دوران پیری‌ اش با جیران دیدار کرده و سوار بر کالسکه‌ ای به‌طرف صاحبقرانیه در حرکت بود که ناگهان صدای آواز دلنشینی می‌ شنود؛ از کالسکه پیاده می شود و به دنبال صدا می‌گردد تا اینکه به دیوار باغی می‌ رسد و نهایتاً صاحب صدا (جیران) را می‌ یابد و همان‌ جا یک دل نه، صد دل عاشق او می‌شود؛ جیران هم مدهوش زرق‌ و برق و لباس پرطمطراق شاه شده به‌ سرعت همسری او را می‌پذیرد.

هر کدام از این روایت‌ ها که آغاز آشنایی جیران و ناصرالدین‌ شاه بوده باشد، شروعی برای یک زندگی پر ماجرا برای یک زن و تأثیرگذاری او بر دربار قاجار و تاریخ بوده است. بهر ترتیب روایت های بسیار و متفاوتی در مورد داستان جیران در واقعیت وجود دارد که به دلیل ماهیت عاشقانه اش، دارای اضافات غیرواقعی بسیاری است.

داستان واقعی جیران

سرگذشت جیران در واقعیت

داستان واقعی جیران را نمی توان با اطمینان روایت کرد اما در مورد جیران خاتون واقعی گفته می شود که با اینکه جیران در خانواده‌ ای کاملاً معمولی و روستایی بزرگ شده بود، اما روحیه‌ ای جسور، کنجکاو و بلندپرواز داشت. از ویژگی‌ های شخصیتی ذکر شده درباره جیران می‌ توان به علاقه ی بی‌حد و حصر او به سوارکاری اشاره کرد. در آن سال‌ ها که عمده ی زنان به کارهای خانه مشغول بودند و سوارکاری و شکار برای دختران چندان رواج نداشت، خدیجه تجریشی مدام به اسب‌ سواری می‌ رفت و نقل است که لباس و چکمه مردانه می‌ پوشید و روبنده‌اش را به گرد سر می‌ پیچید و بسیار چالاک اسب‌ سواری می‌کرد و به شکار می‌پرداخت.

یاکوب پولاک، پزشک مخصوص ناصرالدین شاه در کتاب خاطراتش درباره ویژگی‌ های ظاهری جیران می‌ نویسد: «او نه زیبایی خاصی داشت و نه لطف و ملاحتی، و بر گونه ی چپ هم سالکی بزرگ داشت. با وجود همه ی این ها بر شاه نفوذ بسیاری پیدا کرد و مردم این نفوذ را در اثر سحر و جادو می‌ دانستند.»

داستان واقعی جیران

خدیجه تجریشی احتمالاً در سال ۱۲۳۰ وارد دربار ناصرالدین‌ شاه شد و با توجه به اینکه شاه‌ پیش از او ۴ زن عقدی داشت، امکان عقد دائم خدیجه وجود نداشت و او به‌ عنوان یکی از زنان صیغه‌ ای شاه وارد حرمسرای او شد. از همان بدو ورود و به خاطر توجه بسیار ناصرالدین‌ شاه به او، مورد غضب و بی‌ مهری برخی از زنان ناصرالدین شاه واقع شد و از سوی دیگر مهدعلیا، مادر ناصرالدین‌ شاه نیز او را دوست نداشت و معتقد بود او پسرش را جادو و جمبل کرده است.

مراحل گریم بهرام رادان در نقش ناصرالدین شاه در سریال جیران + ویدئو

اما علاقه و عشق ناصرالدین شاه به جیران سبب شد او به عقد دائمی شاه درآید و لقب فروغ السلطنه بگیرد. همانطور که گفته شد پیش از جیران، شاه ۴ زن عقدی داشت که همگی از تبار قاجار بودند و به همین دلیل فرزندان شان امکان ولیعهدی داشتند، اما ناصرالدین‌ شاه تصمیم گرفت از عقد دائم خود با ستاره خانم، زن چهارم عقدی‌ اش صرف‌نظر کند و عقد دائم او را تبدیل به عقد موقت کرد که بتواند جیران را به جای او به عقد دائمی درآورد.

داستان واقعی جیران

در مراسمی که به مناسبت ازدواج ناصرالدین شاه و جیران ترتیب داده شد، برخلاف رسم معمول که می‌ بایست دعوت از طرف مهدعلیا، مادر شاه و رئیس اندرونی صورت گیرد، عزت‌الدوله خواهر شاه از مهمانان دعوت کرده بود که این خود به نشانه ی مخالفت عمیق مهدعلیا با رویدادهای جاری بود.

باید در نظر داشت زن عقدی شاه بودن آن هم در حرمسرایی که به قولی ۱۱۲ زن برای شاه در آن بود، امر بسیار مهمی محسوب می‌ شد و همین حرکت شاه باعث شد جیران جایگاه بالاتری در حرمسرا پیدا کند.

از نظر درباریان و به‌ خصوص زنان حرمسرا که بیشتر آن‌ها رگ و ریشه‌ های پادشاهی و مَناسب دولتی داشتند، حضور یک دختر روستایی به‌ عنوان سوگلی شاه پذیرفتنی نبود. از سوی دیگر نحوه ی رفتار و اقدامات جیران واقعی در سال‌ های بعد از ورود به حرمسرا باعث شد کینه‌ های بیشتری علیه او شکل گیرد.

داستان واقعی جیران
شخصیت های اصلی سریال جیران

او با اینکه ۴ فرزند به دنیا آورد اما نتوانست هیچ‌ کدام را به‌عنوان جانشین شاه و در کسوت ولیعهدی او بگذارد، چون از بخت بدش هر ۴ فرزندش خیلی زود فوت کردند و عمر هیچ‌ک دام کفاف نداد تا جانشین پدر خود باشند.

با اینکه هیچ‌ یک از فرزندان جیران واقعی عمر طولانی برای ولیعهدی نداشتند اما او هیچ‌ گاه برای به قدرت رسیدن فرزندانش از پای ننشست و فرزندش امیرنظام را با نقشه‌ ای مفصل به ولیعهدی هرچند کوتاه‌ مدت‌ رساند.

داستان واقعی جیران
بهرام رادان و پریناز ایزدیار بازیگران نقش های جیران و ناصرالدین شاه در سریال جیران

ماجرای ولیعهدی پسر جیران

محمدقاسم که فرزند دوم جیران واقعی بود در ۵ سالگی از سوی پادشاه به لقب امیرنظام و فرماندهی کل قشون ایران منصوب شد. در آن زمان ناصرالدین‌ شاه ولیعهدی به نام سلطان معین‌ الدین داشت که فرزند او از خجسته خانم تاج الدوله دختر شاهزاده سیف‌ الله میرزا بود. فوت سلطان معین‌ الدین در مهرماه ۱۲۳۵ عرصه را برای ولیعهدی زودتر امیرنظام آماده کرد. اما با توجه به اینکه جیران نسبی غیر قاجاری داشت و در آن زمان هنوز به عقد دائم شاه در نیامده بود، امکان اعلام ولیعهدی امیرنظام وجود نداشت، به همین دلیل جیران با تحت‌ فشار قراردادن میرزا آقاخان نوری صدراعظم ناصرالدین‌ شاه و همدستی با مستوفی الممالک و عزیز خان مکری، فهرستی از جرایم میرزا آقاخان تنظیم کرد و شخصاً آن را به شاه تحویل داد. البته در اینجا جیران از هوش خود استفاده کرد و تنها بخشی از جرایم را به نزد شاه برد تا میرزا آقاخان نوری مجاب شود موافقت شاه را برای ولیعهدی امیرنظام بگیرد.

داستان واقعی جیران

میرزا آقاخان نوری هم برای افشا نشدن هر چه بیشتر فساد و جرایمش نزد شاه، تمام توان خود را به کار گرفت و با دولت‌ های روسیه و بریتانیا سر این موضوع مذاکراتی کرد. همچنین پزشک دربار یاکوب پولاک را راضی کرد تأیید کند که مظفرالدین میرزا به دلیل ضعف عقلی‌ و جسمی شایستگی به سلطنت رسیدن پس از ناصرالدین‌ شاه را ندارد. مظفرالدین میرزا فرزند دیگر ناصرالدین‌ شاه بود که به دلیل نسب قاجاری و عقدی بودن مادرش گزینه ی بعدی ولیعهدی بود.

قدم بعدی جیران برای ولیعهدی پسرش تهیه ی تباری جعلی بود که او را به ایلخانان مغول و شاهان ساسانی نسبت می‌ داد. همه ی این موارد به‌ علاوه عقد دائم جیران توسط شاه زمینه کامل ولیعهدی برای امیرنظام را فراهم ساخت.

داستان واقعی جیران

این رویدادها در حالی اتفاق می‌ افتاد که مهدعلیا به‌ هیچ‌ وجه از هیچ‌ کدام آن‌ ها راضی نبود و تنفر عمیق از جیران در دل او ریشه دواند. سرانجام در شهریور ۱۳۲۶ امیرنظام به‌صورت رسمی به‌عنوان ولیعهد ناصرالدین‌ شاه اعلام شد.

اما چیزی نگذشت که امیرنظام بیمار شد. عمر ولیعهدی امیرنظام فقط یک هفته دوام داشت و مرگ او صدمه ی بسیاری به روح و روان جیران و البته شاه زد. شایعات بسیاری در خصوص مرگ امیرنظام و دخالت میرزا آقاخان نوری در این اتفاق بر سر زبان‌ ها بود که همین شایعات باعث شد مخالفت جیران با میرزا آقاخان نوری بار دیگر آغاز شود و زمانی که او در سال ۱۲۳۷ از صدارت عزل شد، به درخواست جیران تمام بستگانش اعم از بچه‌ها،‌ عموها و برادر و برادرزاده‌ هایش نیز از دربار رانده شدند.

داستان واقعی جیران

مرگ جیران واقعی

داستان جیران در واقعیت بسیار دراماتیک تر و پرفراز و نشیب تر از آن چیزی است که دستکم تاکنون در سریال جیران دیده ایم. در مورد سرنوشت جیران گفته می شود که ویپس از فوت امیرنظام دچار افسردگی بسیاری شد. وی که هر ۴ فرزندش یعنی سلطان محمد میرزا، محمد قاسم میرزا، رکن‌ الدین میرزا و خورشید کلاه خانم را از دست داده بود، دیگر امیدی به آوردن فرزند دیگری نداشت و از سوی دیگر مدام تحت‌ فشار و کینه ی مهدعلیا بود. بدین ترتیب جیران خیلی زود و در سال ۱۲۳۸ و تنها یک سال پس از مرگ امیرنظام جان باخت و بدین ترتیب داستان جیران خاتون واقعی به پایان رسید.

در خصوص مرگ جیران گمانه‌ زنی‌ هایی نیز وجود دارد، از جمله اینکه او دچار بیماری سل بود و ناصرالدین شاه تا لحظه ی آخر از کنار بستر او تکان نخورد.

مرگ جیران واقعی تراژیک‌ ترین اتفاق زندگی ناصرالدین‌ شاه بود. او با مرگ جیران به‌ طور کلی تغییر کرد و هیچ‌ گاه نتوانست داغ او را فراموش کند. ناصرالدین شاه به هیچ‌ کس دیگر اجازه ی اقامت در عمارت جیران را نداد و برای او مقبره‌ ای در حرم شاه عبدالعظیم ساخت که خودش نیز بعدها و پس از ترورش به دست میرزا رضای کرمانی در همان مقبره به خاک سپرده شد. پس از جیران شاه به وصیت او با انیس الدوله که دست‌ پرورده ی جیران بود ازدواج کرد و از انیس‌ الدوله روایت‌ های متعددی درباره ی جیران واقعی وجود دارد؛ از جمله اینکه ناصرالدین‌ شاه پرتره‌ای از جیران با سیاه‌ قلم کشیده بود که دائم به آن نگاه می‌ کرده است.

دیجیاتو
۴ نظر

ورود

  • مقدم خرداد ۸, ۱۴۰۱

    بااینهمه تناقض تبلیغاتی درباره پرنفوذترین وقدرتمندترین زنان درباری سوگلی های ناصرالدین شاه ۱جیران خانم تجریشی روستازاده دو۲سارای گرجی دیگرروستازاده سوگلی ناصرالدین شاه تعریف وتمجید شده؟که دقیقامشخص نیست منظورکدام سوگلی روستازاده ناصرالدین شاه قدرتمندوصاحب نفوذدرباربوده جیران یاسارای گرجی!؟بنابرین درباره هریک ازاین سوگلی های مذکوربصورت جداگانه داستان های‌ دوگانه ومتناقض درفضای رسانه ای منتشر می شود؟لذاهمواره بااین تناقضات کاربران گیچ و سردرگم هستند!!

    • زهرا مهر ۱۹, ۱۴۰۱

      اینکه برای جیران مقبره ساختند که مشخص هست

    • زهرا مهر ۱۹, ۱۴۰۱

      فکر میکنم سارای گرجی بعد از مرگ جیران قدرت میگیره.البته داستانش با سیاوش نمیدونم چی میشه

  • علی آذری خرداد ۱۰, ۱۴۰۱

    شاهان ایران از جمله سلسله قاجار و صفویه کارشان جز همسرا و زن بازی چیزی نبود.